x91Waren de mensen maar individualistisch. Het is eerder het tegenovergestelde, iedereen is bezig de laatste trends achterna te lopen en laat zich door anderen opdringen welk leven hij moet leiden. Niets komt meer vanuit de mensen zelf. Zodra prikkels van buiten uitblijven, begint iedereen zich stierlijk te vervelen. Zonder voortdurende afleiding, zo schijnt het mij, kan men tegenwoordig niet leven. Voor creativiteit, die mensen altijd innerlijke voldoening heeft kunnen brengen, is geen ruimte meer, erger nog, er is geen behoefte meer aan.

Ik weet niet eens of ik het de jongeren van nu kan verwijten, het is de tijd die hun bewustzijn zo heeft bepaald dat ze niet stilstaan bij wat ze missen. Ze denken aan banen, gezinnen, relaties en andere zaken die hen overkomen, ze laten hun leven opvullen en komen altijd tijd te kort. Dat is iets nieuws. Het belang dat wordt gehecht aan het oordeel van anderen, je imago, is ongekend toegenomen. Mensen weten niet meer wat ze kiezen en vooral dat er iets te kiezen valt. Leren je verantwoordelijkheden te eren, zonder te verliezen waar je zelf in gelooft, wat je zelf wilt en kunt. Het is tragisch dat mensen zo weinig autonoom zijn.

Als ik in het heden opgroeide zou ik misschien hetzelfde denken als de jongeren van nu, en voortdurend lopen te twitteren, maar wat een waanzinnig idee lijkt me dat. Dat je identiteitsgevoel is opgebouwd uit het ontvangen en versturen van nutteloze berichten. Ik begrijp dat leven niet. Natuurlijk is Twitter niet zonder verdienste, kijk maar naar de Arabische lente. Maar waar twitteren wij over? x91Ik sta bij de Bijenkorf.x92 Wat is dan de bodem van je bestaan?

Het gevaar is de verschraling van het besef van de werkelijkheid. Het relixebf, de fantasie, is toch de jus van het leven?

De verveling, de existentixeble onzekerheid, een grote onduidelijkheid over de identiteit, deze elementen bij elkaar opgeteld zijn een uitstekende bodem voor angst en ontevredenheid. Iemand die opstaat en zegt dat onze angst gegrond is, ja, die wordt populair, dat begrijp ik wel. De behoefte aan een sterke man, die zegt dat hij de wereld wel begrijpt, die is groot

Maar dat mengsel van verveling en verwarring, dat geleid heeft tot zoveel ongeluk, dat ons zo veel creativiteit heeft ontnomen, daar ligt het werkelijke probleem.

Het is de taak van de politiek om ons die creativiteit te gunnen. Het beste op cultureel gebied moet altijd, overal en voor iedereen beschikbaar zijn. Je kunt mensen niet dwingen van cultuur te genieten, maar het moet wel voorhanden zijn. Ze moeten geconfronteerd worden met kennis en de schoonheid ervan. Dat gebeurt niet, of te weinig. Het is zo zonde, leven zonder het geluk van muziek of literatuur.x92

Uit: De Groene Amsterdammer, 11-8-2011

Exe9n van mijn lezers maakte mij attent op een prachtig interview met Hella Haase dat in de Groene Amsterdammer van 11 augustus stond. Deze lezer zei: 'Ik moet bekennen dat ik op het einde van het artikel met kippenvel zat.' Zo verging het mij ook. Met dit inteview laat Haasse weer zien dat zij xe9xe9n van de grootste geniexebn is van deze tijd. Hieronder (en de volgende keer) een stukje uit het interview. Daan Heerma van Voss en Danixebl van der Meer spraken met haar. Zelf noemde zij het haar 'zwanenzang'.

x91Voor mij is het een bijzonder verwarrende tijd. Een chaos. Niemand weet wat er speelt, wat er aan de hand is. Als ik het nieuws zie, denk ik: ik geloof het niet. Niet dat ik denk dat ik wordt voorgelogen, maar wel dat niemand weet hoe de wereld in elkaar steekt. Ook de politieke leiders niet, die klungelen maar wat aan. De structuren waarop de wereld drijft, zijn te complex, en bovendien begeven ze zich in de schaduw, we krijgen niet de gegevens toegespeeld op basis waarvan we zelf een mening kunnen vormen. Het resultaat is een uiterst onzichtbaar klimaat, waarin iedereen achter een ander aanloopt die ook niet weet wat hij doet.

Mijn wantrouwen is sterk gegroeid, dat kun je wel zeggen. Er zijn heus intelligente en fatsoenlijke mensen in de politiek, Obama lijkt me een uitstekend persoon, maar ook hij heeft het niet in de hand, er zijn teveel tegenkrachten die hij niet beheersen kan. Ik zie die ontwikkelingen met lede ogen aan, en het verontrust me dat wij, als gemeenschap, het gebrek aan kennis niet onderkennen.

Het is een tijd van veel grote veranderingen tegelijk. Nu pas zien we veranderingen die zich in de negentiende en twintigste eeuw al aankondigden. De toegenomen technologie en de ongexebvenaarde groei in communicatiemiddelen hebben al die ontwikkelingen explosief doen versnellen. Met als gevolg dat het denken van de mensen over de maatschappij  en henzelf radicaal is veranderd. Het idee van een collectief werd vroeger niet altijd als prettig ervaren, maar het werd wel geaccepteerd. Vanaf de Tweede Wereldoorlog is dat idee gexebrodeerd. De vaste patronen die aan de basis horen te staan van een samenleving zijn het afgelopen decennium helemaal verdwenen.'

x91Een keukenmeidenromanx92 van Kathryn Stockett is inmiddels genomineerd voor de Boek-Delenprijs en het wordt een echt leeskringboek genoemd. In Nederland beleefde het al meer dan twaalf drukken, dus veel lezers moeten het boek al kennen. Ik las het pas deze zomer, op uitnodiging van Senia. Zij willen er graag een Leeswijzer van hebben en hun leden hebben die leeswijzer massaal aangeraagd.

Ik ben altijd achterdochtig bij hypes, vandaar dat ik ze niet of laat lees, maar aan x91Een keukenmeidenromanx92 heb ik veel plezier beleefd.

Het is 1962 en we bevinden ons in het zuiden van de VS, in Jackson (Mississippi) waar de scheiding tussen zwart en blank in wetten is vastgelegd. Op overtreding door zwarten staat celstraf, als je al niet eerder bent gemolesteerd door een stel agressieve blanken.

De gegoede, blanke huishoudens worden bestierd door zwarte hulpen. Ze poetsen, ze schrobben, ze koken. Als ze iets in het blanke huis eten, moeten ze apart servies gebruiken. Ze moeten naar een aparte wc en als ze naar huis gaan, wordt het zilver nageteld. Maar ze hebben wel de zorg voor de kinderen.

Aibileen en Minny zijn twee van zulke hulpen. Aibileen is spiritueel ingesteld. Haar vreugde haalt ze uit het opvoeden van de kinderen en ze vertrekt voordat de kinderen niet meer kleurenblind zijn. Minny wordt gewaardeerd vanwege haar kookkunsten, maar ze staat regelmatig op straat vanwege haar grote mond.

Skeeter is het derde hoofdpersonage. Zij is blank, 23 en afgestudeerd. Ze is niet moeders mooiste en moeder maakt zich dan ook grote zorgen dat Skeeter niet aan de man komt. Maar Skeeter wil helemaal niet de weg gaan van haar vriendinnen: huisje, boompje, kindje. Ze wil schrijfster worden en ze wil beginnen met een boek over hoe het is om als een zwarte hulp in een blanke huishouding te werken. Ze haat de segregatiewetten en ze verafschuwt het idee van haar vriendin Hilly die een aparte toilet voor het zwarte personeel noodzakelijk vindt. Skeeter stapt op Aibileen af om met haar en andere zwarte hulpen te praten. Maar iedereen is bang. Je zet je leven op het spel als je de vuile was buiten hangt. Blanke vrouwen, zo weten Minny en Aibileen, kunnen op een geniepige, nietsontziende wijze wraak nemen.

Als lezer zie je de gebeurtenissen via drie perspectieven, dat van Minny, van Aibileen en van Skeeter. Je leert deze vrouwen niet alleen van binnenuit kennen, maar ook van buiten, omdat ze ook over elkaar schrijven. Zo komen ze tot leven.

Andere personages blijven wat platter, zoals Hilly Holbrook die iedereen de wet voorschrijft en neerkijkt op iedereen die zwart is. Hilly is een wandelend clichxe9, maar ook een heerlijke bitch, zoals je ze nauwelijks tegenkomt.

Het boek leest als een trein, vanwege de vlot leesbare stijl, maar ook door de vragen die Stockett lang onbeantwoord laat. Wat is het Vreselijke Slechte dat Minny heeft gedaan toen ze haar baan verloor? Wat is er met Constantine gebeurd, de zwarte hulp die Skeeter heeft opgevoed en ineens is verdwenen? Een echte pageturner. Op youtube zijn interviews te zien met de auteur. x91Een keukenmeidenromanx92 is haar debuut.

Eind juli bracht ik een heerlijke tijd in midden-Engeland door en mocht ik genieten van  bijzonder on-Engels weer. Meldde het thuisfront buien, wij kregen nog geen spatje regen. Temperatuur zo rond de 20 graden. De eerste dag, in Matlock Bath, nam ik zelfs een duik in een buitenbad, iets dat ik in Nederland deze zomer nog niet heb gedaan.

We waren ook een paar dagen in de schitterende universiteitsstad Cambridge en tot onze grote vreugde vond er een openlucht Shakespeare Festival plaats.

We genoten van x91The Winterx92s Talex92 in de tuin van Downing College, het verhaal over koning Leontes die zijn zwangere vrouw Hermione laat opsluiten, omdat hij haar van overspel met zijn beste vriend Polixenes verdenkt. Klinkt zwaar, maar we hebben gelachen xe8n genoten van het Engelse acteerwerk.

Heb je nog een paar vakantiedagen met bijbehorend vakantiegeld over en nog geen doel? In augustus zijn er op vier verschillende universiteitsterreinen nog vier verschillende stukken van Shakespeare te zien: x91Much Ado about Nothingx92, x91MacBethx92, x91Allx92s Well That Ends Wellx92 en x91Romeo and Julietx92, in de avonduren en een enkele keer x92s middags. Kleed je warm, koop een programmaboekje, lees je in en geniet. In de pauze: warme wijn. Kijk hier.

En wil je nog mxe9xe9r Shakespeare, reis dan af naar Straford-upon-Avon (xb1 150km westwaarts) en bezoek het geboortehuis van Shakespeare. Wij troffen in de tuin een geweldige actrice die op verzoek Shakespeare-teksten ten gehore brengt. Warm aanbevolen: een High Tea in het Grosvenor Hotel.

Wil je niet zover gaan (maar heus: je zult geen spijt krijgen), in Diever voeren ze dit jaar x91Hamletx92 op. Bijna uitverkocht. Kijk hier

Voor zijn roman x91De urenx92 (1998) ontving Michael Cunningham (1952) de prestigieuze Pulitzer-prijs, maar echte naamsbekendheid verwierf hij pas toen de roman werd verfilmd in 2002 met niemand minder in de hoofdrollen dan Nicole Kidman, Julianne Moore en Meryl Streep.

Cunningham is niet echt een veelschrijver. Hij debuteerde in 1990 en schreef sindsdien vijf romans. x91By Nightfallx92 (2010) is zijn nieuwste.

We ontmoeten hoofdpersonage Peter Harris als hij samen met zijn vrouw Rebecca in New York in een taxi zit op weg naar een feestje. Het verkeer zit muurvast, net zoals Peters leven muurvast zit. Hij is 44, kunsthandelaar, ruim twintig jaar getrouwd, xe9xe9n dochter.

Het is allemaal niet geworden wat hij had gehoopt. Als kunsthandelaar is hij gerespecteerd maar niet gevreesd, zijn vrouw is zijn maatje geworden en zijn dochter heeft zich van haar ouders afgekeerd. Een kleine man, zo voelt hij zich. En dan wandelt de ruim vijftien jaar jongere broer van zijn vrouw zijn leven binnen en doet Peters leven op zijn grondvesten schudden.

We zien Peters wereld door zijn ogen. Zo nu en dan mengt een verteller van buitenaf zich in het verhaal, maar grotendeels zitten we in Peters hoofd. Vlotte dialogen wisselen af met gedachteflarden. Het zijn reacties van Peter op wat een ander zegt, maar die hij niet uitspreekt. Hele alineax92s bestaan vaak uit zijn gedachten, die als een x91stream-of-consciousness[1]x92 zijn weergegeven. Vaak zijn ze ironisch. Als Peter zich verbeeldt een onontdekte Rodin te zijn, een oude man, denkt hij: x91een heer die niet enthousiast is over de staat van zijn billenx92 (p.138).

Hoewel er weinig actie is, wil je toch doorlezen. Dat ligt aan Cunninghams prachtige proza (en de goede vertaling van Marijke Versluys), maar ook aan de herkenbaarheid van zijn situatie: is dit nu alles? En waarom ben ik eigenlijk zo ontevreden, want ik heb het toch goed? Heerlijk om te lezen.

Peter is gefrustreerd omdat hij niet slaagt in zijn zoektocht naar genialiteit in de kunst. Zijn zucht naar schoonheid projecteert hij op Mizzy, zijn zwager. Mizzy weet niet wat hij wil met zijn leven, zoals wel meer jongeren daar in deze tijd tegenaan lopen.

In Cunninghams romans speelt homoseksualiteit vaak een rol, ook hier weer. In interviews geeft hij aan dat homoseksualiteit niet vastligt. Mooi is hoe hij dat in x91Bij het vallen van de avondx92 laat zien. Peter twijfelt en met hem twijfel je mee. Een zeer geslaagde roman.

Sinds de nacht van dinsdag op woensdag is onze kater, Freddie, 19 jaar oud, verdwenen. Hij komt nooit buiten, alleen in de achtertuin waar hij niet uit kan. Hij is behoorlijk schuw. We denken dat hij zich ergens heeft verstopt, omdat hij de weg niet meer naar huis weet.

Freddie is helemaal zwart, vrij klein, groene ogen, hangbuik, gecastreerd, weegt 5 kg en beweegt zich stroef.

Als je hem hebt gezien, bel me dan svp: 06 4447 8642 of mail me.

Onmgeving Gilze (NB)

Gerbrand Bakkers x91grote-mensendebuutx92 x91Boven is het stilx92 werd door pers en lezers enthousiast ontvangen. Je zou kunnen spreken van een droomdebuut: de roman kreeg het Gouden Ezelsoor (de prijs voor het best verkocht debuut), de Boek-delenprijs (Leesclubboek van het jaar), de internationale IMPAC Dublin Literay Award, het werd in 2009 op het toneel gebracht en een verfilming is in de maak. En zelfs de pers was positief!

Zijn jeugdboek x91Perenbomen bloeien witx92 verscheen in een bewerkte versie voor volwassenen x96 wat bewijst dat een goed jeugdboek ook voor volwassenen interessant is. Daarna kwam x91Junix92, een roman die in Nederland kritisch werd ontvangen. En nu is er (alweer een poosje)  x91De omwegx92, genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs.

De roman opent met een motto afkomstig uit een gedicht van Emily Dickinson. Het hoofdpersonage, een vrouw van rond de veertig (schat ik), geeft les aan de universiteit en wil promoveren op Dickinsons poxebzie. In haar onderzoek wil ze aantonen dat veel werk van Dickinson maar broddelwerk is. De strofe waarmee het boek opent, en die de vrouw aan het einde heeft vertaald, laat overigens zien dat Dickinson ook heel goed werk afleverde.

Deze vrouw zit in een huis in Wales, niet alleen of misschien wel helemaal niet om aan het proefschrift te werken. Waarvoor dan wel wordt heel langzaam duidelijk. De vrouw doet niet zoveel. Ze is in de tuin bezig, ze wandelt, ze gaat naar de bakker, ze werpt een blik in een biografie over Dickinson. Toch wil je weten hoe het verder gaat. En dat doet Bakker met de sfeer die hij schept, de rust die het verhaal uitstraalt, de mooie omgeving en met zijn prachtige Nederlands.

De eerste twintig bladzijden ligt het perspectief alleen bij de vrouw. Dan verspringt het heel even naar een man, x91de manx92, de echtgenoot van x91de vrouwx92. En weer twintig bladzijdes verder komen we erachter dat zijn vrouw verdwenen is.

Ik ben altijd een beetje argwanend als personages pas op zo ongeveer de laatste bladzijde een naam krijgen. Waarom? Wil de schrijver niet teveel weggeven met de naam? Wil hij nog een konijn uit de hoed toveren op het laatst? Het levert ook vaak onhandig proza op, tot vervelens toe herhaalt Bakker x91de vrouwx92, x91de manx92 en moet hij zich in lastige bochten wringen als er twee mannen in dezelfde scxe8ne optreden, want welke x91hijx92 is dan de x91hijx92 die hij noemt? Dus wordt het maar weer x91de manx92.

Als dan blijkt dat de vrouw Agnes heet, denk ik aan x91Klaaglied om Agnesx92 van Marnix Gijsen, waarin een overleden Agnes voorkomt en een weggelopen Agnesx85 En de man heet Rutger. Bij x91Rutgerx92 denk ik aan Rutger Hauer en de rol waarin hij doorbrak, die van de kunstenaar in x91Turks fruitx92 die zijn weggelopen vriendin aan de dood verloorx85 Dat zijn twxe9xe9 konijnen uit de hoed. Jammer.

Bakker werkt met symbolen (data, lammeren, verdwijnende ganzen) en met spiegeleffecten (vrouw en man lopen allebei een stevige voetblessure op). Mooi om te ontleden, maar als je ze niet ziet, lees je toch een prachtig verhaal, een verhaal om van te genieten.

Onlangs vroeg iemand me of ik naast lezen nog aan leven toekom. Is dat niet een misverstand, dat lezen geen leven is? Elk leven is toch een soort leven, of je nu de hele dag binnen zit of de hele dag bergen beklimt, tijgers temt en ontsnapt aan de dood? Filosofe Stine Jensen beweerde dat ze veel bergen had bedwongen, lezend op de bank. Door te lezen beleef je veel meer dan mogelijk is of dan je daadwerkelijk zou willen.

Overigens vind ik dat ik te weinig lees: gemiddeld anderhalf boek per week. Ik ken genoeg lezers die mxe9xe9r lezen. Ik besteed meer tijd aan het verzorgen van de inwendige mens.

 x91Ik kan me druk maken over de enorme obsessie voor geld van tegenwoordig. Het draait steeds minder om mensen, om gevoelens, om xe9chte waarden, en steeds meer om cijfers, resultaten en klaterend succes. Jongeren zijn onder de indruk van voetbal en popmuziek, niet van kunst en geschiedenis. Mensen willen steeds minder nadenken, ze hebben geen zin om zich te verdiepen in complexe zaken. Alles moet simpel, snel, makkelijk. Daar maak ik me zorgen om.x92

Philippe Claudel in Libelle 2011, nummer 12.

In 1999 schreef ik een boekje over Lydia Rood. Ze debuteerde in 1982 en heeft inmiddels meer dan honderd titels op haar naam staan, waarvan ongeveer 75 kinder- en jeugdboeken. Dat is een gemiddelde van meer dan drie titels per jaar! Hoe doet een schrijver dat? En blijft ze haar personages steeds met evenveel liefde neerzetten? Dat dat mogelijk is, ontdek ik nu. Ik werk aan een lessenreeks over xe9xe9n van Roods laatste titels voor x91Jeugdliteratuur in Praktijkx92.

x91Papegaaien liegen nietx92 speelt zich af in Nicaragua en draait om het dertienjarige schoenenpoetsertje Mateo. Die droomt ervan sterhonkballer te worden. Hij wil zijn slag slaan door zijn stiekem opgespaarde geld in te zetten bij de hanengevechten. Van de winst kan hij dan eindelijk een honkbalhandschoen kopen. Maar alles loopt anders en Mateo doet verwarrende ontdekkingen over zijn moeder en zijn zus Lina.

Wat begint als een stoer jongensboek blijkt te gaan over een jongen die ontdekt dat zijn moeder zijn moeder niet is maar zijn oma, en dat zijn zus zijn echte moeder is. Het gaat over jarenlang voorgelogen zijn, niet alleen door zijn oma en moeder, maar ook door zijn beste vriend Denis. Het gaat over het verlies van vertrouwen in de mensen om je heen en over de teloorgang van een vriendschap.

Lydia Rood brengt haar personages tot leven en zet ze met veel liefde neer. Gelukkig geeft ze ze hoop op een betere toekomst mee.